Κριτική, αυτοκριτική και άλλες απορίες

Στο ΚΚΕ λεγόταν κάποτε μια σκωπτική προσευχή: Θεέ μου, φύλαγέ με από την κριτική, γιατί από την αυτοκριτική φυλάγομαι μόνος μου. Κι αυτό γιατί η κριτική σε τρίτους, στην καθοδήγηση, σε όργανα, ήταν ακόμα κι εκεί πιο εύκολη από μια ουσιαστική αυτοκριτική. Οχι με τη βολική γενική της μορφή, του τύπου «έκανα κι εγώ λάθη, δεν στάθηκα στο ύψος των περιστάσεων, έχω κι εγώ τις ευθύνες μου» κ.λπ. Γιατί η αυτοκριτική στην πολιτική, όπως και στη ζωή, δεν είναι μετάνοια και αίτηση συγχώρησης. Είναι μια προσπάθεια να επισημάνει κανείς ποια λάθη έκανε, πώς και σε ποιες συνθήκες τα έκανε, ποιες αιτίες οδήγησαν σε αυτά. Και ποια ήταν τα αποτελέσματά τους.

Αφορμή για τις σκέψεις είναι μια επαναλαμβανόμενη κατηγορία για τον Τσίπρα και την «Ιθάκη» του, ότι δεν κάνει αυτοκριτική. Ακόμα χειρότερα, ότι αποδίδει όλα τα αρνητικά στους συνεργάτες του, τους εξορίζει στον εξώστη, φορτώνει σ’ αυτούς όσα η κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ και το κόμμα δεν έκαναν σωστά. Κατηγορία που διακινείται από το αντίπαλο στρατόπεδο, αλλά όπως έχει αποδειχτεί συγκινεί σε κάποιες περιπτώσεις και κάποιες αριστερές ψυχές. Από εκείνες που αποκηρύσσουν το «κόμμα Τσίπρα», πριν υπάρξει κάτι τέτοιο, ως ανάξιο προσοχής καθότι «αρχηγικό». Και δεν έχουν πρόβλημα να δηλώνουν ότι ο πρώην πρωθυπουργός δεν έχει καλές σχέσεις με την αυτοκριτική.

Οποιος έχει διαβάσει έστω διαγώνια την «Ιθάκη», ξέρει βέβαια πώς ο συγγραφέας της προσεγγίζει τα «χρόνια της αθωότητας», ας πούμε, και τις αυταπάτες τους, τις τηλεοπτικές άδειες, το σκάνδαλο Novartis, την κατάργηση του ΕΚΑΣ, την ανοχή σε φαινόμενα παραγοντισμού και καπετανάτων, τη «διεύρυνση», κάποιες επιλογές προσώπων. Φωτίζοντας κυρίως τα δικά του λάθη. Αλλά, τελικώς, αν αυτή η προσέγγιση δεν θεωρείται επαρκής, εκείνοι που του καταλογίζουν έλλειμμα αυτοκριτικής, ποια ακριβώς αυτοκριτική έχουν τολμήσει; Πότε και πώς μας διαφώτισαν για τη δική τους στάση και τις δικές τους θέσεις σε δύσκολες στιγμές της διακυβέρνησης και της αντιπολίτευσης;

Δεν είδαμε κάποιο ίχνος αυτοκριτικής από τους αυτουργούς των προεκλογικών τοπικών νομισμάτων, για παράδειγμα. Ούτε από τους «δεν μπαίνω στο ψηφοδέλτιο, αν δεν μπει κι ο τάδε». Από επιρρεπείς στην επιπολαιότητα και τη φλυαρία. Από όσους είχαν επιδοθεί σε διαλυτικό φραξιονιστικό ανταγωνισμό, όσους στήριξαν τον μόσχο τον σιτευτό από την Αμερική, όσους έσπευσαν -πας ανήρ ξυλεύεται- να γυρίσουν επιδεικτικά την πλάτη στον Τσίπρα, όταν τον θεωρούσαν και τον δήλωναν «τελειωμένο». Για όλους αυτούς, όλα καλά. Φυλάγονται ερμητικά από την αυτοκριτική, αλλά επιδίδονται σε κριτική για την αυτοκριτική άλλων. Επιβεβαιώνουν τον ποιητή τελικά: Κάναμε χιλιόμετρα για ανθρώπους που δεν έκαναν ούτε βήμα για μας…

Θανάσης Καρτερός
Eφημερίδα των Συντακτών (6.3.2026)