Ένας καλός ραδιοσταθμός που δεν τον ακούμε πολύ
Υπάρχει στην Ελλάδα ένας εξαιρετικός ραδιοσταθμός που ακούγεται περισσότερο στα πέρατα του κόσμου παρά στη χώρα μας. Και όμως, η Φωνή της Ελλάδας –γι’ αυτήν ο λόγος– έχει πολύ καλές εκπομπές, με μεγάλο ενδιαφέρον, που δεν θα τις βρεις στις εντός συνόρων ραδιοσυχνότητες. Τη Δευτέρα πέσαμε σε επανάληψη ενός διπλού «επεισοδίου» αφιερωμένο στους Έλληνες ναυτικούς. Σε ένα δίωρο-πραγματεία της Μαριλένας Κατσίμη για τη ναυτοσύνη, τη ναυτιλία και τους ανθρώπους της, με φιλοξενούμενο τον καθηγητή Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου, Γιώργο Τσιμουρή, ακούστηκαν πράγματα και καταστάσεις, ορισμένα από τα οποία δεν τα γνώριζαν ή δεν είχαν σκεφτεί ακόμη και εκείνοι που ανήκουν σε ναυτικές οικογένειες. Δηλαδή άνθρωποι που ξέρουν από μέσα, από παιδιά, αδέρφια, φίλους, τη ζωή όσων περνούν τη μισή ζωή τους μακριά από τα σπίτια τους, στα λιμάνια και στους ωκεανούς.
Το χιλιοξεφυλλισμένο περιοδικό
Ο Γιώργος Τσιμουρής στο πλαίσιο της έρευνάς του ταξίδεψε το 2012 για αρκετές εβδομάδες (ή και μήνες) με ποντοπόρο πλοίο για να μελετήσει και να κατανοήσει τη ζωή των ναυτικών. Μίλησε μαζί τους, γευμάτισε και δείπνησε στο ίδιο τραπέζι, εόρτασε το Πάσχα κοντά τους και ξεφύλλισε τα χιλιοξεφυλλισμένα περιοδικά τους στο σαλόνι των αξιωματικών. «Βλέπω ότι αποκτήσατε τις δικές μας συνήθειες» του είπε μια μέρα ο πλοίαρχος όταν μπήκε στο σαλόνι και τον είδε με το ταλαιπωρημένο έντυπο στο χέρι. «Δηλαδή;» ρώτησε ο καθηγητής. «Ξεφυλλίζετε το ίδιο περιοδικό, ενώ ξέρετε ότι δεν θα βρείτε τίποτα καινούργιο μέσα».
Δεν ήταν αυτό, βέβαια, το βασικό στοιχείο που μας έμεινε από την περίπου δίωρη ακρόαση. Ειπώθηκαν πολλά, άλλα συγκινητικά, άλλα –τα λιγότερα– ευτράπελα. Ακούσαμε για τα μικρά παιδιά που ξαφνιάζονται όταν βρίσκουν έναν «άγνωστο» άντρα στο σπίτι, μετά το ξεμπάρκο, για μια κόρη που στην εφηβεία ένιωθε τον μπαμπά να την αντιμετωπίζει ακόμα σαν μικρό κορίτσι, όπως την είχε αφήσει, και να την καταπιέζει –σε βαθμό που να εύχεται να φύγει το γρηγορότερο για το επόμενο ταξίδι. Ακούσαμε για τις πρώτες μέρες του ναυτικού στην Ελλάδα, όταν έπρεπε να προσαρμοστεί στη «νέα ζωή», να συνηθίσει να περπατάει κανονικά στη στεριά, να πληρώνει λογαριασμούς, να μπαίνει σε ξεχασμένους ρυθμούς.
Μπεκροκουμμούνια!
Μάθαμε για την ανθρωπογεωγραφία των σαλονιών στα καράβια, τους χώρους δηλαδή του «ανώτερου» και του «κατώτερου» πληρώματος, που πλέον, με τους πολλούς ξένους, έχουν γίνει σαλόνια Ελλήνων, Φιλιππινέζων και κάποιων άλλων αλλοδαπών. Σε μια περίπτωση, μάλιστα, ο μοναδικός Ρώσος του πληρώματος έμενε μόνος. Σε άλλο πλοίο, όπως διηγήθηκαν στον καθηγητή, οι Έλληνες σκάρωναν παρατσούκλια και ιστορίες σε βάρος των Ρώσων και τους αποκαλούσαν «μπεκροκουμμούνια». Για έναν από αυτούς έλεγαν αστειευόμενοι ότι προσπαθούσε με χάλκινα σωληνάκια να φτιάξει αποστακτήριο στο μηχανοστάσιο.
Η εκπομπή, που έκανε αναφορά στο βιβλίο του Γιώργου Τσιμουρή με τίτλο «Εμείς οι ναυτικοί, μπαρκαρισμένοι και ξέμπαρκοι», και πλαισιώθηκε με πολλά «θαλασσινά» τραγούδια (Μικρούτσικος, Καββαδίας κ.ά.), είχε το θάρρος και την τόλμη να θίξει διακριτικά και ένα λεπτό θέμα: τη συζυγική πίστη! Ο καθηγητής είπε ότι οι γυναίκες ναυτικών αποκρίνονται με γενναιοδωρία στο ερώτημα αν τις ενοχλεί η πιθανότητα απιστίας των συζύγων τους. Απαντούν ότι οι άνθρωποί τους είναι άντρες που βασανίζονται, κουράζονται, και μπορούν να πάνε με μια γυναίκα στα λιμάνια, τόσο απλά όσο το να πάνε να πιουν μια μπίρα.
Η... απιστία στη θάλασσα και στην στεριά
Από την άλλη πλευρά, όταν ο καθηγητής συζήτησε με έναν ναυτικό για το θέμα της πίστης εκ μέρους της συζύγου του, εκείνος του είπε εύθυμα ότι όταν της τηλεφωνεί, ζητάει να μάθει τι κάνει, ποια τα προβλήματα του σπιτιού κ.λπ. Στο τέλος τη ρωτάει με νόημα αν υπάρχει κάτι «ΑΛΛΟ» να του πει. «Όχι» του απαντά. «Αν υπήρχε θα μου το έλεγες;» επιμένει εκείνος. Και πάλι «όχι» η απάντηση. «Οπότε, πίστευε και μη ερεύνα» κατέληξε με χιούμορ ο ναυτικός.
Αλλά υπήρχε και μια άλλη, σοβαρή αυτή τη φορά, αφήγηση. Κάποιος ρώτησε τον ναυτικό φίλο του πώς θα ένιωθε αν η γυναίκα του τον απατούσε. Και η απάντηση ήταν: «Αν το έκανε, θα το έκανε από στέρηση, από ανάγκη. Αν το έκανε η δική σου, θα ήταν το πρόβλημα»!
Μεγάλο μέρος στις δύο εκπομπές καλύφθηκε από τις καταστάσεις και τα συναισθήματα των ναυτικών όταν φεύγουν από την πατρίδα και όταν έρχονται. Ένας ναυτικός είχε πει στον Γιώργο Τσιμουρή ότι η επιστροφή είναι γιορτή, είναι Λαμπρή, και η αναχώρηση από το σπίτι «Μεγάλη Παρασκευή».
Η εκπομπή τελείωσε με το ερώτημα στον Γιώργο Τσιμουρή: ποιο είναι το κύριο χαρακτηριστικό του Έλληνα ναυτικού. «Τον χαρακτηρίζει η θυσία για τους άλλους», απάντησε.
Διονύσης Βραϊμάκης / Harddog
