Οι υποχρεώσεις των ιδιοκτητών ΜΜΕ για την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Κανονισμού (ΕΕ) για την Τεχνητή Νοημοσύνη

Η θεσμική θωράκιση της Ελευθεροτυπίας και η προάσπιση της Δημοκρατίας αποτελούν τη βάση του δημοσιογραφικού λειτουργήματος. Σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο ψηφιακό περιβάλλον, η υπεύθυνη εισαγωγή της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ) στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης αναδεικνύεται σε μια από τις κρισιμότερες προκλήσεις της εποχής. Η τεχνολογική εξέλιξη οφείλει να λειτουργεί ως αρωγός της έγκυρης ενημέρωσης, της πολυφωνίας και της ποιοτικής αναβάθμισης της εργασίας των δημοσιογράφων, διατηρώντας στο επίκεντρο τον ανθρώπινο παράγοντα και τη δημοσιογραφική δεοντολογία. Προς αυτή την κατεύθυνση, η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ενώσεων Συντακτών (ΠΟΕΣΥ), αναγνωρίζοντας πολύ νωρίς τις προκλήσεις, παρουσίασε τον πρώτο Κώδικα Δεοντολογίας για την ΤΝ.

Ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689 για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) έρχεται πλέον να διαμορφώσει ένα σαφές και δεσμευτικό ευρωπαϊκό πλαίσιο, το οποίο αποτυπώνει τόσο τους κινδύνους από την αλόγιστη και ανεξέλεγκτη χρήση ΤΝ όσο και την ανάγκη για την λήψη μέτρων. Η ευθύνη για τη διαφανή και σύννομη εφαρμογή των νέων κανόνων βαρύνει κατ’ αρχήν τους ιδιοκτήτες των ΜΜΕ. Την ίδια στιγμή, όμως, η περιφρούρηση της ορθής χρήσης της ΤΝ αποτελεί θεμελιώδες καθήκον των ίδιων των δημοσιογράφων, προκειμένου να διαφυλαχθεί η αξιοπιστία των Μέσων και το δικαίωμα των πολιτών στην αντικειμενική πληροφόρηση.

Στο πλαίσιο αυτό, οι θεμελιώδεις υποχρεώσεις, που απορρέουν από τον Κανονισμό στις οποίες οι επιχειρήσεις ΜΜΕ οφείλουν να συμμορφωθούν έως τις 2 Αυγούστου 2026 είναι:

• Εκπαίδευση στην χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης (Άρθρο 4 του Κανονισμού)

Οι επιχειρήσεις ΜΜΕ οφείλουν να διασφαλίσουν, ότι όλοι οι δημοσιογράφοι διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες για τον ασφαλή χειρισμό συστημάτων ΤΝ. Η υποχρέωση αυτή απαιτεί την παροχή εξειδικευμένης, δωρεάν και συστηματικής κατάρτισης σχετικά με τις δυνατότητες, τα όρια και τις δεοντολογικές προεκτάσεις των νέων τεχνολογιών.

• Απόλυτη Διαφάνεια και Υποχρεωτική Σήμανση (Άρθρο 50)

Το κοινό έχει το δικαίωμα να γνωρίζει, αν αυτό που διαβάζει, ακούει ή βλέπει έχει παραχθεί με χρήση ΤΝ ή έχει υποστεί ψηφιακή αλλοίωση. Για τον λόγο αυτό, οι επιχειρήσεις ΜΜΕ υποχρεούνται να προσθέτουν σαφή και εμφανή σήμανση σε κάθε περιεχόμενο, που παράχθηκε ή υπέστη επεξεργασίας μέσω ΤΝ.

• Διασφάλιση της Ανθρώπινης Εποπτείας (Άρθρο 14)

Η ΤΝ αποτελεί απλώς ένα βοηθητικό εργαλείο και δεν υποκαθιστά τον συντάκτη. Οι επιχειρήσεις ΜΜΕ οφείλουν να εξασφαλίσουν ότι καμία αλγοριθμική είδηση δεν θα δημοσιεύεται αυτόματα, αλλά κάθε κείμενο θα περνά υποχρεωτικά από την επεξεργασία, τη διασταύρωση και την έγκριση ενός επαγγελματία δημοσιογράφου.

• Σεβασμός και Προστασία της Πνευματικής Ιδιοκτησίας (Άρθρο 53)

Η πνευματική εργασία των δημοσιογράφων προστατεύεται από τον νόμο. Οι επιχειρήσεις ΜΜΕ οφείλουν να διασφαλίζουν, ότι τα πνευματικά έργα των εργαζομένων δεν χρησιμοποιούνται εν κρυπτώ ή δωρεάν από προγράμματα ΤΝ, αλλά μόνο μετά από συμφωνία και με την καταβολή ανάλογης αμοιβής.

• Προστασία από Παράνομες Πρακτικές ΤΝ (Άρθρο 5)

Τα συστήματα ΤΝ, που εκθέτουν σε κίνδυνο τα δικαιώματα των εργαζομένων είναι παράνομα. Στους χώρους εργασίας των επιχειρήσεων ΜΜΕ απαγορεύεται πλήρως η χρήση προγραμμάτων, που αναγνωρίζουν συναισθήματα. Επίσης, αποκλείονται αλγόριθμοι αυτόματης βαθμολόγησης, που θίγουν την προσωπικότητα του δημοσιογράφου ή περιορίζουν την ελευθερία της συνδικαλιστικής του έκφρασης.

Η ορθολογική εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 αποτελεί εγγύηση για το μέλλον του κλάδου μας αλλά και της δημοσιογραφίας. Η ΤΝ πρέπει να λειτουργήσει ως εργαλείο ενίσχυσης της ποιότητας της ενημέρωσης του κοινού και όχι ως μέσο υποβάθμισης των εργασιακών σχέσεων ή απώλειας των θέσεων εργασίας.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΠΟΕΣΥ