Να πώς περιέγραφε το 1985 την αρχή και την… αρχή του τέλους της Συντακτικής Επιτροπής στην «Ελευθεροτυπία», στο βιβλίο του “Η κρίση του ελληνικού τύπου”, ο Λυκούργος Κομίνης, αρχισυντάκτης της εφημερίδας από το πρώτο της φύλλο:
"Η κατάρτιση ενός καταστατικού, που θα έπρεπε να σέβονται τόσο οι συντάκτες όσο και οι εκδότες, ήταν φανερή. Αρχίσαμε να το φτιάχνουμε – πάντοτε προφορικά – και καταφέραμε να περάσουμε μια «χρυσή» παράγραφο που θα περιόριζε την εξουσία των εκδοτών. Ήταν η τέταρτη και ανέφερε: «Τις απολύσεις και τις προσλήψεις τις αποφασίζει η Συντακτική Επιτροπή. Για τις προσλήψεις μόνο, οι εκδότες θα έχουν δικαίωμα "βέτο"…».|
Έτσι θα αποφεύγαμε τις αυθαιρεσίες τους. Έτσι ο συντάκτης θα εργαζόταν, χωρίς να κρέμεται στο κεφάλι του η «Δαμόκλεια σπάθη» της απόλυσης. Ούτε θα μπορούσε ο εκδότης να τον εκβιάσει και να του λέει: «Γράψε μου αυτή την είδηση, όπως εγώ θέλω, γιατί αυτό υπαγορεύουν τα συμφέροντα μου». Ακόμη η ύπαρξη της Συντακτικής Επιτροπής ως κυρίαρχου οργάνου δεν επέτρεπε παρεμβάσεις στο δημοσιογραφικό έργο. Η πρώτη βέβαια Συντακτική Επιτροπή δεν μπορούσε να ήταν εκλεγμένη. Ποιος θα την εξέλεγε; Τότε ακόμη, ούτε οι συντάκτες, που εργάστηκαν αργότερα στην “Ε” ήξεραν ότι θα εργαστούν. Η Σ.Ε. λοιπόν συγκροτήθηκε, όταν ήρθε η ώρα της, «αριστίνδην» δηλαδή από τους διευθυντές, τους αρχισυντάκτες και τους προϊσταμένους των διαφόρων τμημάτων της εφημερίδας.
Η Συντακτική Επιτροπή συνεδρίαζε. Λειτουργούσε. Αποφάσιζε και οι αποφάσεις της γίνονταν σεβαστές. Όλα δούλευαν πιο τέλεια απ’ ό,τι νομίζαμε. Όμως το σαράκι, που τρώει μερικών ανθρώπων τη σκέψη, δεν τους αφήνει να πατήσουν στα βράχια. Θολώνουν και διαλέγουν όλο τα κύματα.
«Η μεγάλη αναταραχή»
Με την κυκλοφορία της “Κυριακάτικης Ε”, που σημειώνει κι αυτή τρομακτική επιτυχία αρχίζει η μεγάλη αναταραχή. Οι εκδότες διαδίδουν ότι ο Φ. δεν τους υπολόγιζε. Ότι δεν τους συμπεριφερόταν σωστά. Ότι τους έβριζε ερήμην τους. Ο Φ. ισχυριζόταν ότι έκαναν συμμαχία με τους άλλους εκδότες, και ιδιαίτερα με τον Μπότση, με τον οποίο γευμάτιζαν συχνά. Ότι οραματίζονταν να μπουν στην Ένωση Ιδιοκτητών, οπότε η εφημερίδα θα έχανε τη μορφή που είχε. Θα γινόταν όπως όλες οι άλλες: εφημερίδα-επιχείρηση. Η αντιδικία εξελισσόταν ερήμην των συντακτών. Σε μερικές γενικές συνελεύσεις υπήρξαν κάποιες συγκρούσεις — μεταξύ τους — αλλά ο Φ. είχε ακόμα το συντακτικό προσωπικό με το μέρος του. Απ’ ό,τι πληροφορηθήκαμε, έγιναν πολλές φορές προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσμα που είχε δημιουργηθεί.
Όπως έδειξαν όμως όσα ακολούθησαν, δεν μπόρεσαν να συνεννοηθούν. Η διένεξη αφορούσε κυρίως τον Φιλιππόπουλο και τον Σιαμαντά. Ο Τεγόπουλος έξυπνα και ψύχραιμα διατηρούσε μια απόσταση από τα γεγονότα. Ήξερε πως όλα δούλευαν για λογαριασμό του. Έτσι φτάσαμε στην πρώτη κρούση για απόλυση. Οι εκδότες, για κάποιο ασήμαντο λόγο, θέλησαν να απολύσουν τον δημοσιογράφο Ντίνο Τσακοτέλη. Το θέμα ήρθε στη συντακτική επιτροπή. Παμψηφεί απορρίφθηκε. Ακολούθησε όμως δεύτερη κρούση, χωρίς αυτή τη φορά να υπολογιστεί η Σ.Ε. της εφημερίδας.
Ο «Παρατηρητής» — που ήταν ο παλιός διακεκριμένος συντάκτης της “Ελευθερίας”, Μακρής -απολύεται σύμφωνα με το νόμο περί Ανωνύμων Εταιρειών. Αιτία: Τα γραπτά του που κρίνονταν πολύ αριστερά… και ενοχλούσαν την τότε κυβέρνηση Καραμανλή. Ο Μακρής είχε πάρει με δικαστικό κλητήρα στο σπίτι του την απόλυση. Είχε ειδοποιήσει τον Φιλιππόπουλο και εκείνος μας ενημέρωσε λέγοντας: «Ζητήστε να συγκληθεί η Σ.Ε. Παίζεται παιχνίδι. Θέλουν να πάρουν την εφημερίδα στα χέρια τους». Και αυτό ήταν η πραγματικότητα.
«Χωρίς να σεβαστούν…»
Οι δύο εκδότες, χωρίς να σεβαστούν τις υπογραφές τους, ήθελαν όσα συμφώνησαν και διακήρυξαν στο πρώτο φύλλο της “Ε” να μείνουν «γράμματα κενά περιεχομένου». Στόχος διπλός. Από τη μια ο αναγνώστης να πιστεύει όσα διακηρύχτηκαν (διοίκηση της εφημερίδας από τους συντάκτες, η εφημερίδα των δημοσιογράφων, η αλήθεια, η πολυφωνία και άλλες μεγαλοστομίες) και από την άλλη η εσωτερική μηχανή να εργάζεται ουσιαστικά κάτω από τις θελήσεις τους. Την περίοδο αυτή την εκδοτική μάχη δίνει ο Σιαμαντάς. Ο Τεγόπουλος μένει λίγο πιο μακριά. «Παίζει» τον καλό της ιστορίας. Επιθετικός και απλησίαστος, οξύς και αδέκαστος εμφανίζεται ο άλλος. Εκείνος που αργότερα θα μεταβληθεί σε θύμα και θα βρεθεί έξω από την εφημερίδα… Κι ας έχει καταβάλει τα πρώτα μετρητά που χρειάστηκαν.
Ποιος μας… θαύμασε
Σε άλλο σημείο του βιβλίου, ο αξέχαστος συνάδελφος περιγράφει την αποχώρησή του από το συγκρότημα Μπότση για να έρθει στην “Ε”, η οποία «του χάριζε φωτιά και αγώνα. Πάλη και ελευθερία»:
Τα ζύγισα και είδα πως θα ‘χανα ένα ωραίο δημοσιογραφικό ξεφάντωμα. Πέταξα στη μούρη του Μπότση τους τίτλους και τις υποσχέσεις του και αποχαιρέτισα τους συναδέλφους μου. Τελευταίο βράδυ μέσα στο γραφείο, όλοι μου έσφιγγαν το χέρι και, όχι και με τόση… θλίψη, με κατευόδωναν.
Ένας μόνο την ώρα που πήγαινα να ανοίξω την πόρτα να βγω, μου είπε με ένα ύφος γεμάτο θαυμασμό. «Μπράβο. Πάντως ρε παιδιά – υπονοούσε όλους όσοι πήγαιναν στην Ελευθεροτυπία – σας θαυμάζω για το θάρρος σας…». Ήταν ο Σεραφείμ Φυντανίδης. Τότε διευθυντής σύνταξης στην “Ακρόπολη” και σήμερα διευθυντής στην “Ελευθεροτυπία”.
Έτσι θα αποφεύγαμε τις αυθαιρεσίες τους. Έτσι ο συντάκτης θα εργαζόταν, χωρίς να κρέμεται στο κεφάλι του η «Δαμόκλεια σπάθη» της απόλυσης. Ούτε θα μπορούσε ο εκδότης να τον εκβιάσει και να του λέει: «Γράψε μου αυτή την είδηση, όπως εγώ θέλω, γιατί αυτό υπαγορεύουν τα συμφέροντα μου». Ακόμη η ύπαρξη της Συντακτικής Επιτροπής ως κυρίαρχου οργάνου δεν επέτρεπε παρεμβάσεις στο δημοσιογραφικό έργο. Η πρώτη βέβαια Συντακτική Επιτροπή δεν μπορούσε να ήταν εκλεγμένη. Ποιος θα την εξέλεγε; Τότε ακόμη, ούτε οι συντάκτες, που εργάστηκαν αργότερα στην “Ε” ήξεραν ότι θα εργαστούν. Η Σ.Ε. λοιπόν συγκροτήθηκε, όταν ήρθε η ώρα της, «αριστίνδην» δηλαδή από τους διευθυντές, τους αρχισυντάκτες και τους προϊσταμένους των διαφόρων τμημάτων της εφημερίδας.
Η Συντακτική Επιτροπή συνεδρίαζε. Λειτουργούσε. Αποφάσιζε και οι αποφάσεις της γίνονταν σεβαστές. Όλα δούλευαν πιο τέλεια απ’ ό,τι νομίζαμε. Όμως το σαράκι, που τρώει μερικών ανθρώπων τη σκέψη, δεν τους αφήνει να πατήσουν στα βράχια. Θολώνουν και διαλέγουν όλο τα κύματα.
«Η μεγάλη αναταραχή»
Με την κυκλοφορία της “Κυριακάτικης Ε”, που σημειώνει κι αυτή τρομακτική επιτυχία αρχίζει η μεγάλη αναταραχή. Οι εκδότες διαδίδουν ότι ο Φ. δεν τους υπολόγιζε. Ότι δεν τους συμπεριφερόταν σωστά. Ότι τους έβριζε ερήμην τους. Ο Φ. ισχυριζόταν ότι έκαναν συμμαχία με τους άλλους εκδότες, και ιδιαίτερα με τον Μπότση, με τον οποίο γευμάτιζαν συχνά. Ότι οραματίζονταν να μπουν στην Ένωση Ιδιοκτητών, οπότε η εφημερίδα θα έχανε τη μορφή που είχε. Θα γινόταν όπως όλες οι άλλες: εφημερίδα-επιχείρηση. Η αντιδικία εξελισσόταν ερήμην των συντακτών. Σε μερικές γενικές συνελεύσεις υπήρξαν κάποιες συγκρούσεις — μεταξύ τους — αλλά ο Φ. είχε ακόμα το συντακτικό προσωπικό με το μέρος του. Απ’ ό,τι πληροφορηθήκαμε, έγιναν πολλές φορές προσπάθειες να γεφυρωθεί το χάσμα που είχε δημιουργηθεί.
Όπως έδειξαν όμως όσα ακολούθησαν, δεν μπόρεσαν να συνεννοηθούν. Η διένεξη αφορούσε κυρίως τον Φιλιππόπουλο και τον Σιαμαντά. Ο Τεγόπουλος έξυπνα και ψύχραιμα διατηρούσε μια απόσταση από τα γεγονότα. Ήξερε πως όλα δούλευαν για λογαριασμό του. Έτσι φτάσαμε στην πρώτη κρούση για απόλυση. Οι εκδότες, για κάποιο ασήμαντο λόγο, θέλησαν να απολύσουν τον δημοσιογράφο Ντίνο Τσακοτέλη. Το θέμα ήρθε στη συντακτική επιτροπή. Παμψηφεί απορρίφθηκε. Ακολούθησε όμως δεύτερη κρούση, χωρίς αυτή τη φορά να υπολογιστεί η Σ.Ε. της εφημερίδας.
Ο «Παρατηρητής» — που ήταν ο παλιός διακεκριμένος συντάκτης της “Ελευθερίας”, Μακρής -απολύεται σύμφωνα με το νόμο περί Ανωνύμων Εταιρειών. Αιτία: Τα γραπτά του που κρίνονταν πολύ αριστερά… και ενοχλούσαν την τότε κυβέρνηση Καραμανλή. Ο Μακρής είχε πάρει με δικαστικό κλητήρα στο σπίτι του την απόλυση. Είχε ειδοποιήσει τον Φιλιππόπουλο και εκείνος μας ενημέρωσε λέγοντας: «Ζητήστε να συγκληθεί η Σ.Ε. Παίζεται παιχνίδι. Θέλουν να πάρουν την εφημερίδα στα χέρια τους». Και αυτό ήταν η πραγματικότητα.
«Χωρίς να σεβαστούν…»
Οι δύο εκδότες, χωρίς να σεβαστούν τις υπογραφές τους, ήθελαν όσα συμφώνησαν και διακήρυξαν στο πρώτο φύλλο της “Ε” να μείνουν «γράμματα κενά περιεχομένου». Στόχος διπλός. Από τη μια ο αναγνώστης να πιστεύει όσα διακηρύχτηκαν (διοίκηση της εφημερίδας από τους συντάκτες, η εφημερίδα των δημοσιογράφων, η αλήθεια, η πολυφωνία και άλλες μεγαλοστομίες) και από την άλλη η εσωτερική μηχανή να εργάζεται ουσιαστικά κάτω από τις θελήσεις τους. Την περίοδο αυτή την εκδοτική μάχη δίνει ο Σιαμαντάς. Ο Τεγόπουλος μένει λίγο πιο μακριά. «Παίζει» τον καλό της ιστορίας. Επιθετικός και απλησίαστος, οξύς και αδέκαστος εμφανίζεται ο άλλος. Εκείνος που αργότερα θα μεταβληθεί σε θύμα και θα βρεθεί έξω από την εφημερίδα… Κι ας έχει καταβάλει τα πρώτα μετρητά που χρειάστηκαν.
Ποιος μας… θαύμασε
Σε άλλο σημείο του βιβλίου, ο αξέχαστος συνάδελφος περιγράφει την αποχώρησή του από το συγκρότημα Μπότση για να έρθει στην “Ε”, η οποία «του χάριζε φωτιά και αγώνα. Πάλη και ελευθερία»:
Τα ζύγισα και είδα πως θα ‘χανα ένα ωραίο δημοσιογραφικό ξεφάντωμα. Πέταξα στη μούρη του Μπότση τους τίτλους και τις υποσχέσεις του και αποχαιρέτισα τους συναδέλφους μου. Τελευταίο βράδυ μέσα στο γραφείο, όλοι μου έσφιγγαν το χέρι και, όχι και με τόση… θλίψη, με κατευόδωναν.
Ένας μόνο την ώρα που πήγαινα να ανοίξω την πόρτα να βγω, μου είπε με ένα ύφος γεμάτο θαυμασμό. «Μπράβο. Πάντως ρε παιδιά – υπονοούσε όλους όσοι πήγαιναν στην Ελευθεροτυπία – σας θαυμάζω για το θάρρος σας…». Ήταν ο Σεραφείμ Φυντανίδης. Τότε διευθυντής σύνταξης στην “Ακρόπολη” και σήμερα διευθυντής στην “Ελευθεροτυπία”.
- Το θέμα δημοσιεύεται στην ιστοσελίδα Συντάκτης Ύλης του Δημήτρη Κουμπιά (εδώ), οποίος έχει ανεβάσει στον ιστότοπο σειρά δημοσιευμάτων για την ιστορία της Ελευθεροτυπίας, τη δυναμική εμφάνισή της στον χώρο του Τύπου και το ξεστράτισμά της από το δρόμο της «εφημερίδας των συντακτών»